Wydawnictwa
Centralnego Archiwum Wojskowego
Polska i jej armia 1935-1939, Warszawa 2010
Seria: Pamiętamy. Rok 1939 w wojskowych materiałach archiwalnych
Rok 2010 jest rokiem ważnych dla Polaków rocznic historycznych - Bitwy Warszawskiej, zbrodni katyńskiej oraz zakończenia II wojny światowej.
Nawiązują do nich dwie publikacje, wydane ze środków Ministerstwa Obrony Narodowej, będące częścią zapoczątkowanej w ubiegłym roku serii "Pamiętamy. Rok 1939 w wojskowych materiałach archiwalnych". Przygotowane zostały przez Centralne Archiwum Wojskowe we współpracy z Muzeum Wojska Polskiego, Instytutem Polskim i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie i Archiwum Akt Nowych.
Pierwsza z nich, "Polska i jej armia 1935-1939", przedstawia - wychodząc od śmierci pierwszego Marszałka Polski, Józefa Piłsudskiego - rozpoczęte w 1935 r. i kontynuowane aż do wybuchu II wojny światowej wysiłki państwa polskiego i kierownictwa jego sił zbrojnych zmierzające do rozwoju i modernizacji Wojska Polskiego, podjęte wobec błyskawicznie rosnącej dysproporcji pomiędzy naszym wojskiem a armiami sąsiadów - Niemiec i Rosji.
Książka ma pokazać, za pośrednictwem dokumentów, zdjęć i muzealiów, jakie było i jak się zmieniało Wojsko Polskie w latach 1935-1939, a także jakie było jego miejsce w systemie politycznym państwa i życiu codziennym II Rzeczypospolitej.
Publikując wybrane archiwalia - niektóre wykorzystywane w literaturze już wielokrotnie, inne, być może nie tak spektakularne, ale równie ważne, zaprezentowane po raz pierwszy - chcielibyśmy skorygować obiegową opinię o skali zniszczeń wojennych w polskim zasobie archiwalno-muzealnym. W rzeczywistości bowiem zawieruchę wojenną i powojenną przetrwało znacznie więcej zabytków niż się powszechnie uważa.
Spis treści
Żołnierze Września. Polegli i pomordowani na Wschodzie, Warszawa 2010
Seria: Pamiętamy. Rok 1939 w wojskowych materiałach archiwalnych
Druga publikacja, "Żołnierze Września. Polegli i pomordowani na Wschodzie", ukazała się w przeddzień obchodów rocznicy zbrodni katyńskiej. Pamięć o ofiarach Katynia, Charkowa i Miednoje czcimy przypomnieniem sylwetek kilkudziesięciu oficerów. Ich żołnierskie losy pokazano w perspektywie Września 1939 r., walk, w których uczestniczyli, najpierw z agresją niemiecką, a po 17 września - z najeźdźcą ze wschodu. W książce pokazano, że nim stali się oni bezbronnymi jeńcami "niewypowiedzianej wojny", usiłowali jak najlepiej, z bronią w ręku, wypełnić swój obowiązek obrony Ojczyzny.
Sylwetki te starano się przedstawić możliwie najpełniej, sięgając do żołnierskiego rodowodu oficerów, tkwiącego swoimi korzeniami w pracy niepodległościowej przed 1914 r., znaczonego bojami w szeregach Legionów Polskich i innych formacjach walczących o niepodległość Polski na frontach I wojny światowej, a następnie udziałem w wojnie polsko-bolszewickiej lat 1919-1920.
Zasadniczy zrąb prezentowanych w publikacja materiałów źródłowych stanowią zachowane w zasobie CAW akta personalne, wzbogacone o dokumenty, rozkazy, fotografie i inne archiwalia, także z zasobu Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie oraz Archiwum Akt Nowych. Odrębną grupę stanowią dokumenty agresji z września 1939 r. z archiwów rosyjskich, których kopiami dysponuje CAW. uzupełniają je relacje, pamiętniki i wspomnienia pochodzące z różnych źródeł, których autorami są towarzysze ich walki i niedoli obozowej - ci nieliczni, którzy przeżyli. Za ich pośrednictwem chcemy opowiedzieć o walkach wrześniowych, w których uczestniczyli bohaterowie tej książki, o ich postawach w obliczu agresji i niewoli. W pracy zaprezentowano również świadectwa materialne zbrodni, fragmenty dokumentacji odnalezionej przy zamordowanych oficerach, pochodzące ze zbiorów Muzeum Katyńskiego - oddziału Muzeum Wojska Polskiego - oraz Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego w Krakowie.
W dziale Polegli i pomordowani na Wschodzie
prezentujemy kilka biogramów zamieszczonych w publikacji.
Żołnierze Września 1939, Warszawa 2009
Seria: Pamiętamy. Rok 1939 w wojskowych materiałach archiwalnych
Przesłaniem publikacji, która narodziła się dzięki współpracy czterech instytucji, jest ukazanie sylwetek wybranych żołnierzy Wojska Polskiego, którzy dzięki swojej postawie zapisali się pięknymi zgłoskami na kartach historii II wojny światowej, a zwłaszcza Kampanii Wrześniowej.
Celem wydawców było przypomnienie współczesnemu pokoleniu mniej znanych nazwisk i faktów, będących częścią historii Polski i jej wojska. Przez współczesnych Wrzesień 1939 r. jest kojarzony przede wszystkim z symbolami, takimi jak Westerplatte, Hel czy Poczta Gdańska oraz postaciami najbardziej znanych dowódców. Często zapomina się, że walki II wojny światowej to całokształt działań wojennych, nie tylko pojedyncze bitwy, to wysiłek całego wojska, nie tylko jednostek.
W wyniku wielomiesięcznej kwerendy wybrano nazwiska kilkudziesięciu żołnierzy Wojska Polskiego, starając się przedstawić także osoby mniej znane. Ich postawy i zachowania w czasie II wojny światowej omówiono m.in. z perspektywy doświadczeń w walkach o niepodległość w latach 1914-1920, dlatego też publikacja ukazuje się przed świętem 11 listopada.
Biogramy poszczególnych postaci uzupełnione są fragmentami relacji, rzadziej dokumentami lub wnioskami odznaczeniowymi. Przy wyborze starano się dawać pierwszeństwa materiałom wytworzonym wkrótce po Kampanii Wrześniowej, wychodząc z założenia, że najpełniej oddają one niepowtarzalny, dramatyczny klimat tamtych wydarzeń. Trzecią częścią opisu postaci są fragmenty wybranych akt osobowych, prezentowane w formie skanów.
W dziale Żołnierze Września 1939 prezentujemy kilka biogramów zamieszczonych w publikacji.
Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego nr 2/31, Warszawa 2009
Bieżący numer nawiązuje m.in. do tegorocznej 70 rocznicy wybuchu II wojny światowej. Na podstawie materiałów
archiwalnych - dokumentów, fotografii, relacji - zaprezentowano w nim początki kampanii wrześniowej:
kapitulację Modlina w oczach Niemców, walki 2 batalionu czołgów lekkich, przedrukowano także kilkanaście relacji
dotyczących udziału czołgów 7 TP w walkach Września.
Znalazł się w nim także artykuł wspomnieniowy o gen. Elżbiecie Zawackiej, znanej jako jedyna kobieta
"cichociemna" oraz kilka dokumentów ilustrujących stosunek internowanej w 1940 r. w Szwajcarii II Dywizji
Strzelców Pieszych do walk powstania warszawskiego.
Ponadto w "Roczniku" zamieszczono artykuły omawiające działalność Oddziału II Sztabu Generalnego WP
w okresie międzywojennym, prace nad stworzeniem polskiego ustawodawstwa wojskowego podjęte po odzyskaniu
niepodległości oraz przedstawiające funkcjonowanie kancelarii wojskowych po 1918 r.
Artykuły, oparte na źródłach archiwalnych, są ilustrowane fotografiami polskimi i niemieckimi z tego
okresu pochodzącymi z zasobu CAW oraz prywatnych kolekcji, a także skanami dokumentów.
Informator o zasobie archiwalnym
Centralnego Archiwum Wojskowego
pr. zbiorowa pod red. Natalii Bujniewicz, Warszawa 2008
Opracowanie "Informatora o zasobie archiwalnym
Centralnego Archiwum Wojskowego" było jednym z
projektów zrealizowanych w ramach obchodów 90 rocznicy
powołania CAW. Poprzedni "Informator o zasobie",
wydany w 1996 r., uległ znacznej dezaktualizacji w
związku z powiększaniem się zasobu oraz prowadzonymi
pracami nad jego uporządkowaniem i opracowaniem.
Założeniem "Informatora" jest ułatwienie uzyskania przez
użytkowników informacji o materiałach przechowywanych w CAW
i umożliwienie im prowadzenia samodzielnych poszukiwań
archiwalnych.
"Informator" przedstawia zasób Archiwum według stanu
na 31 grudnia 2007 r., usystematyzowany w 10 rozdziałach
chronologiczno-rzeczowych: 1) Materiały archiwalne z lat
1908-1939; 2) Materiały archiwalne z okresu II wojny
światowej; 3) Archiwalia Wojska Polskiego z lat 1943-1945;
4) Archiwalia Wojska Polskiego po 1945 r.;
5) Kolekcja Wojskowej Komisji Archiwalnej;
6) Akta Personalne i Odznaczeniowe z lat 1918-2007; 7)
Zbiory fotograficzne; 8) Zbiory kartograficzne;
9) Kolekcja regulaminów i wydawnictw fachowych;
10) Archiwalia wojska Polskiego z lat 1943-2007 - nieopracowane.
Publikację zaopatrzono w obszerny indeks rzeczowy oraz
osobowo-geograficzny.
"Informator" będzie cennym źródłem informacji dla historyków wojskowości oraz wszystkich użytkowników archiwum, od dawna oczekujących na tak niezbędną w poszukiwaniach archiwalnych pomoc.
Szanowni Państwo!
Uprzejmie informujemy, że Centralne Archiwum Wojskowe nie przekazuje i nie sprzedaje
"Informatora o zasobie archiwalnym Centralnego Archiwum Wojskowego" osobom prywatnym.
Z publikacją można zapoznać się w siedzibie Archiwum lub w bibliotekach uczelni
publicznych i wojskowych.
Jednocześnie informujemy, że rozdziały I-IX "Informatora" zostały umieszczone
w zakładce
Informator o zasobie.
Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego nr 1/30, Warszawa 2008
"Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego" jest kontynuatorem periodyku wydawanego dotychczas przez CAW pt. "Biuletyn Wojskowej Służby Archiwalnej". Związek ten podkreśla numeracja "Rocznika" - 1/30. Zmiana tytułu zbiegła się z 90 rocznicą utworzenia CAW, dlatego też pierwszy numer "Rocznika" poświęcony jest w przeważającej części dziejom Archiwum. Mamy nadzieję, że udało nam się przedstawić historię, zasób i perspektywy rozwoju CAW w nieco odmienny sposób - poprzez wybór najważniejszych i najciekawszych dokumentów wytworzonych przez Archiwum lub jego dotyczących oraz fotografii ilustrujących jego przeobrażenia w ciągu 90 lat istnienia. Prezentujemy też sylwetkę pierwszego, wieloletniego dyrektora Archiwum, wybitnego historyka, prof. Bronisława Pawłowskiego.
Ponadto w numerze znalazło się kilka artykułów poświęconych kwestiom metodycznym - opracowywaniu akt, tworzeniu baz danych usprawniających poszukiwania archiwalne oraz prowadzeniu kwerend osobowych. Swoją działalność i zasób prezentują także trzy archiwa wchodzące w skład wojskowej sieci archiwalnej: Instytucji Ministerstwa Obrony Narodowej, Wojsk Lądowych i Marynarki Wojennej.
Wraz z innymi publikacjami jubileuszowymi "Rocznik Archiwalno-Historyczny Centralnego Archiwum Wojskowego" nr 1/30 wpisuje się w uroczystości obchodów 90-lecia odrodzenia państwowości polskiej, odbudowy Wojska Polskiego i utworzenia centralnych instytucji wojskowych, w tym również CAW.
90 lat Centralnego Archiwum Wojskowego. Konferencja naukowa, Warszawa 18 listopada 2008
red. nauk. dr A.Cz. Żak
Publikacja zawiera materiały przedstawione na konferencji naukowej poświęconej 90 rocznicy utworzenia CAW, zorganizowanej przy wsparciu Ministerstwa Obrony Narodowej.
Prezentowane w tomie referaty, autorstwa historyków i archiwistów wojskowych i cywilnych reprezentujących, obok Centralnego Archiwum Wojskowego, takie ośrodki, jak Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Akademia Obrony Narodowej, Archiwum Akt Nowych, ukazują wszechstronność zasobu archiwalnego CAW, jego bogactwo i przydatność w badaniach historycznych. Przybliżają one dzieje zasłużonej dla nauki i wojska instytucji, ale też uzmysławiają format przechowywanych w CAW materiałów.
Istotnym dopełnieniem tomu jest zamieszczone na jego końcu kalendarium CAW za lata 1918-2008 oraz historia Archiwum w zdjęciach i dokumentach, prezentująca przykłady cennych źródeł archiwalnych z jego zasobu.
Pozycja ta doskonale prezentuje walory zasobu źródłowego CAW, miejsce i rolę archiwum w naszym życiu zbiorowym, działalności naukowej oraz kształtowaniu świadomości historycznej żołnierzy i całego społeczeństwa.
Spis treści
Odrodzenie Wojska Polskiego 1918-1921 w materiałach Centralnego Archiwum Wojskowego
red. nauk. dr A.Cz. Żak, Warszawa 2008
"Odrodzenie Wojska Polskiego 1918-1921 w materiałach Centralnego Archiwum Wojskowego" jest zbiorem reprintów materiałów archiwalnych przechowywanych w CAW, związanych z 90 rocznicą odzyskania niepodległości przez Państwo Polskie, odbudową struktur Wojska Polskiego i związanym z tym utworzeniem Centralnego Archiwum Wojskowego. Obejmuje dokumentację aktową, ikonograficzną i kartograficzną, m.in. rozkazy, meldunki, odezwy, schematy organizacyjne, akta odznaczeniowe, a także relacje uczestników wydarzeń z lat 1914-1920. Materiały te w przekrojowy sposób ukazują poszczególne etapy tworzenia Wojska Polskiego w latach 1918-1919 na tle wydarzeń historycznych odradzającej się państwowości polskiej.
Autorzy - pracownicy CAW - starali się wybrać materiały najważniejsze, najciekawsze, ale też mniej znane. Obok tych ukazujących procesy związane z formowaniem struktur wojskowych zamieszczono także dokumenty ukazujące losy jednostek biorących udział w walkach niepodległościowych.
Publikacja prezentuje ważny wycinek bogatego zasobu CAW, które przechowuje największy w kraju, najbardziej wartościowy zbiór materiałów archiwalnych dotyczących dziejów Wojska Polskiego. Wpisuje się w obchody rocznicowe związane z odzyskaniem niepodległości i stanowi wartościową pozycję wśród licznych związanych z tym wydawnictw.
W dziale Narodziny Wojska Polskiego prezentujemy fragmenty publikacji
U źródeł Sztabu Generalnego Wojska Polskiego (1918-1921)
pomysł, wybór materiałów i opracowanie K. Sikora i A. Wesołowski, Warszawa 2008
Publikacja powstała w związku z 90 rocznicą odrodzenia Wojska Polskiego i jego naczelnych władz. Jej celem jest przypomnienie rodowodu Ministerstwa Obrony Narodowej, Sztabu Generalnego WP oraz początków wielu innych instytucji wojskowych, sięgających lat 1918-1921.
Książkę podzielono na trzy części. Pierwszą stanowią opracowania dotyczące genezy Sztabu Generalnego WP i jego działalności w początkowym okresie istnienia, oparte na badaniach archiwalnych. W drugiej zaprezentowano wybór materiałów archiwalnych pochodzących z zasobu CAW, m.in. niepublikowane dotąd relacje oficerów, którzy uczestniczyli w tworzeniu Sztabu, wraz z ich krótkimi biogramami. Trzecia część publikacji to reprinty dokumentów wytworzonych przez Sztab w latach 1918-1921, ukazujące rolę tej instytucji w odradzaniu armii polskiej u zarania Niepodległości.
Książka, poprzez materiały archiwalne pochodzące z zasobu CAW, ukazuje mało znany, najwcześniejszy okres działalności Sztabu Generalnego, uwypuklając fakt, iż wśród jego organizatorów było wielu uzdolnionych i doskonale wykształconych oficerów, którzy odegrali później istotną rolę w dziejach Rzeczypospolitej oraz walkach II wojny światowej, tworzyli Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie i stanowili kierownicze kadry Polski Podziemnej.
Praca poprzedzona została wstępem Sekretarza Stanu ds. Społecznych i Profesjonalizacji, byłego szefa Sztabu Generalnego WP, generała Czesława Piątasa, który stwierdza w nim: "Spoglądając na pierwsze lata służby oficerów i pracowników Sztabu oraz ich późniejsze losy podziwiamy ogromny wkład w odbudowę niepodległej Polski. (…) Publikacja może zatem odegrać oryginalną i cenną rolę w pogłębianiu znajomości dziejów polskich Sił Zbrojnych (…)".