Weterani powstania styczniowego w II Rzeczypospolitej

"Rok 1863 stoi na przełomie naszych dziejów; stara Polska umiera - nowa się rodzi. Na przełomie dziejów staje epokowe zdarzenie - powstanie naszego narodu, walka orężna, długo trwająca, długo zalewana krwią i pożogą ziemię naszą. Na progu nowoczesnego życia społecznego stoją wydarzenia 1863 r. Wyrasta mur olbrzymi, dzieląc pokolenia od pokoleń, czyniąc nowe życie, zamykając stare [...]. Pod wpływem wypadków r. 1863 rodzi się inna Polska z innym ujęciem życia i jego zadań".
(J. Piłsudski, Rok 1863 [w:] Pisma zbiorowe, Warszawa 1937, t. VI, s. 152-153).

Odrodzona w 1918 r. Rzeczpospolita potrzebowała wzorców, tradycji, do których mogło odwoływać się wojsko Niepodległej Polski. Sięgano do czasów Sobieskiego, Kościuszki, epoki napoleońskiej, a przede wszystkim do ostatnich przed utratą niepodległego bytu państwowego zrywów narodowych - powstania listopadowego i styczniowego.

Weteranów powstania styczniowego otaczano szczególnym szacunkiem, uroczyście obchodzono kolejne rocznice wybuchu powstania. 21 stycznia 1919 r. Józef Piłsudski wydał okolicznościowy rozkaz:

ROZKAZ W ROCZNICĘ POWSTANIA STYCZNIOWEGO

Żołnierze!
Pięćdziesiąt lat temu ojcowie nasi rozpoczęli walkę o niepodległość Ojczyzny. Szli nie w lśniących mundurach, lecz w łachmanach i boso, nie w przepychu techniki, lecz z strzelbami myśliwskimi i kosami na armaty i karabiny. Prowadzili wojnę rok cały, pozostając, jako żołnierze, niedoścignionym ideałem zapału, ofiarności i trwania w nierównej walce, w warunkach fizycznych jak najcięższych.
Przegrali wojnę i po ich klęsce niewola wciskać się poczęła do dusz polskich, czyniąc z Polaków nie niewolników z musu, lecz nieledwie z własnej chęci, szukających poprawy losu przez protekcję u swych panów rozbiorców i w ogóle obcych. Jako żołnierze i obrońcy Ojczyzny, zostali w Polsce usunięci przez swych współczesnych gdzieś w kąt daleki, jako rzecz, o której zapomnieć należy.
Dla nas, żołnierzy wolnej Polski, powstańcy 1863 r. są i pozostaną ostatnimi żołnierzami Polski, walczącej o swą swobodę, pozostaną wzorem wielu cnót żołnierskich, które naśladować będziemy.
Dla uczczenia ich i upamiętnienia 1863 r. w szeregach armii polskiej, wydałem rozkaz zaliczenia do szeregów wojska wszystkich weteranów 1863 r. z prawem noszenia munduru wojsk polskich w dni uroczyste. Witam ich tym rozkazem, jako naszych Ojców i Kolegów.
Rozkaz przeczytać przed frontem kompanij, szwadronów, bateryj i zakładów.
Belweder, dnia 21 stycznia 1919 r.
Wódz Naczelny
Józef Piłsudski

Tego samego dnia Piłsudski podpisał rozkaz specjalny, na mocy którego weterani powstania styczniowego uzyskali uprawnienia żołnierzy Wojska Polskiego:
"Wszystkim żyjącym dotąd weteranom Wojsk Polskich z 1863 r. będzie przyznane prawo do noszenia w dnie uroczyste munduru Wojsk Polskich.
W związku z powyższym przedstawi mi Ministerstwo Spraw Wojskowych projekt umundurowania dla wymienionych osób, jak również wejdzie w porozumienie z istniejącymi w kraju organizacjami weteranów 1863 r., celem ustalenia imiennej listy osób, posiadających prawo do noszenia munduru weteranów 1863 r."
W grudniu 1919 r. specjalna komisja przyznała prawa weteranów 3644 osobom. Na mocy ustawy z 2 sierpnia 1919 r. weteranom 1831 i 1863 r. przysługiwało prawo pobierania stałej pensji.
W 1922 r. ukazał się Przepis ubioru weteranów 1863 r. określający dokładnie krój i kolory munduru dla weteranów.
Przed 70 rocznicą wybuchu powstania wszystkim żyjącym wówczas weteranom przyznany został ustanowiony w 1930 r. Krzyż Niepodległości.